ਆਰਸੀ ਨਾਵਲ ( ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ )

ਦਰਵੇਸ਼ - ਨਾਵਲ ‘ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ’ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਖ਼ਤ

2009-05-17T16:59:00.000-07:00

ਮੇਰਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਾਵਲ ਜਿਸ ਰੂਹਦਾਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ....ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ‘ਬਿਰਖ ਬਲਬੀਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ....ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ‘ਬਲ’, ‘ਬਲਬੀਰ’, ਸ਼ੈਦਾਈ’ ਕਰਕੇ ਹੀ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ...ਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ...ਉਹ ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਿੰਡੋਂ ਗਿਆ...ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ!

---

‘ਬਿਰਖ’ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਡਾਇਰੀ ਦੀ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ ਹੀ ਭੋਗੀ ਹੈ....ਉਹ ਡਾਇਰੀ ਜਿਹੜੀ ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ....ਉਹ ਬਲਬੀਰ.... ਜਿਸਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਸੀ...ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸੁੰਨੇ ਰਾਹ ਉੱਪਰ ਦੋ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਦਿਆਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ .....ਉਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਹੀ ਦਫ਼ਨ ਹੋ ਗਈਆਂ.....ਅਤੇ ਅੱਜ....ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਸੁਲਾਉਂਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ!

---

ਵੋਹ ਮਹਿਕੀ ਪਲਕੋਂ ਕੀ ਓਟ ਸੇ, ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਚਮਕਾ ਥਾ ਰਾਤ ਮੇਂ।

ਮੇਰੀ ਬੰਦ ਮੁੱਠੀ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹੀਏ ਵੋਹੀ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੈ ਹਾਥ ਮੇਂ।

..........

ਤੇਰੇ ਸਾਥ ਬਹੁਤ ਸੇ ਦਿਨ ਤੋ ਪਲਕ ਝਪਕਤੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ,

ਹੁਈ ਸ਼ਾਮ ਖੇਲ ਹੀ ਖੇਲ ਮੇਂ, ਗਈ ਰਾਤ ਬਾਤ ਹੀ ਬਾਤ ਮੇਂ।

ਦਰਵੇਸ਼

ਮਈ 17, 2009

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ – ਕਾਂਡ – 11 (ਆਖ਼ਰੀ)

2009-05-10T16:51:00.000-07:00

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਬੀਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਰੇਤ ਤੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤਾ ।

ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਰੇਤ ਬਹੁਤ ਤਪਦੀ ਸੀ ਪਰ ਏਨੀ ਤਪਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਬੀਤੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ।

ਇਹਨਾਂ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਜਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲਵਾਰਸ ਪਲਾਂ ‘ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇ ਸਨ ਉਹ ।

ਮੰਜੇ ਤੇ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਉਹ ਇੱਕ ਟੱਕ ਛੱਤ ਵੱਲ ਹੀ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

----

ਇਸੇ ਕੜੀਆਂ ਬਾਲਿਆਂ ਦੀ ਛੱਤ ਦਾ ਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਰੌਲਾ ਸੀ ।ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਛੱਤ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ।

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਆਇਆ ਸੀ ।

ਤੇ ਅੱਜ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਲੀਕ ਵੀ ਵਾਹੁਣੀ ਸੀ ।ਦਰਿਆ ਵਰਗੀ ਲੀਕ ।ਇੱਕ ਟੁੱਟੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਲੀਕ ਵਰਗੀ ਲੀਕ ।

ਦਾਰੂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੈੱਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ।ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਸ ਸਿਗਰਟ ਹੀ ਬਾਕੀ ਸੀ ।ਜਿਸ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖ ਝਾੜਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

----

ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸਰਾਪ ਬਣਕੇ ਉਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਿੰਬੜੀ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਸਰਾਪ ਦੀ ਪੈੜ ਬਣਿਆ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਿਸਮ ਦੇ ਸੇਕ ਨੂੰ ਮਿਣਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਸਾਰੀ ਜਲੀ ਸਿਗਰਟ ਦਾ ਸੇਕ ਜਦ ਉਸਦੇ ਪੋਟੇ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਿਗਰਟ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੈੱਨ ਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠਾ ਗਿਆ ।

ਅੱਜ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣਾ ਸੀ ।

ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਜੰਮੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਭੇਜਣਾ ਸੀ ।

ਆਪਣੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ‘ਚ ਉੱਗੇ ਜ਼ਖਮ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਲਿਖਣੀ ਸੀ ।

ਆਪਣੇ ਸਿਲਾਬੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਕਰਨਾ ਸੀ ।

----

ਮਹੀਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇਸ ਕਮਰੇ ਤੇ ਬੀਤੀ ਸੀ ।ਉਸ ਰਾਤ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ‘ਚ ਸਿਮਟਿਆ ਸੀ ।

ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਸਿਉਂਕ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ।

ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਮਹਿਬੂਬ ਸੀ ।

ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰ ਉੱਤਰ ਸੀ ਉਦਾਸ ਸੀ ।

----

ਮਾਂ ਜਦ ਖ਼ਤ ਪੜ੍ਹੇਗੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਬੀਤੇਗੀ । ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਸਾਰੇ ਆਖਦੇ ਸਨ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਖਰਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸਦੀ ਨੱਕ ਹੇਠ ਨੀਂ ਆਉਂਦਾ ।ਮਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜ ਵੀ ਪੈਂਦੀ।

ਭਰਾ ਤਾਂ ਆਖ ਆਖ ਥੱਕ ਗਏ।ਪਰ ਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਥੱਕਦੀ ।ਉਸਦਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਵਸਿਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ।ਆਪਣੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਪੋਤਰੇ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ।ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ ਸੀ ਜਿਸ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜਊਂ ਜਊਂ ਮੁਕਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ‘-ਮਾਂ ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਮਾਰਦੀ ਐਂ , ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਈ ਨੀ ਕਰਾਉਣਾ।’ ਤੇ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਅੱਗ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ।

----

ਫਿਰ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਰਹੀ ਸੀ ।ਪਰ ਮਾਂ ਸੀ , ਉਹ ਆਪਣੇਂ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੁਆਰਾ ਬੈਠਾ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੀ।

-‘ਊਂ ਯਾਰ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂ ਨੀਂ ?’

-‘ਉਇ ਉਹਦੇ ‘ਚ ਊਈਂ ਤੰਤ ਨੀਂ ਹੈਗਾ’ । ਪਿੰਡ ਦਿਆਂ ਖੁੰਢਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸਨੇ ਵੀ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ।ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ,ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਚੁੱਪ ਸੀ ।

ਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਸੀ।

ਮਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੱਟ ਨੂੰ ਉਹ ਏਥੇ ਬੈਠਾ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।

ਉਹ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

----

ਮਹੀਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਵਕੀਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁਕਾ ਲਈ ਸੀ।ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾਂ ਸੀ।

ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹੋਰ ਦੋ-ਚਹੁੰ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਅਗਲੀ ਪੌੜੀ ਉੱਪਰ ਪੈਰ ਧਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਤਿਲ ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਭੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਆਪਣੇ ਝੜ ਰਹੇ ਖੂਨ ਦਾ ਤੁਪਕਾ ਤੁਪਕਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਖਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਵੇਗਾ. . ਨਹੀਂ ਲਾਲੀ , ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ. . . ਨਹੀਂ ।ਸੋਚਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ।

----

ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਂ ਸੀ।ਜਿਸਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁਖੀਆਂ ਸਨ ਆਹ ਦਿਨ ਵੇਖਣ ਲਈ।ਪਰ ਇਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ..ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਹੀ ਦਸ਼ਾ ਸੀ ਉਸਦੀ।ਉਂਝ ਵੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਬਿਤਾਉਣੀਂ ਹੈ ਮਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ।. . .ਫੇਰ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਉਹ ਵੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਸਾਹਮਣੇਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਮਨਆਈਆਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹੈ।

ਓ ਡਾਢਿਆ ਰੱਬਾ! ਮੈਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹਾਂ ?

ਉਸ ਨੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਰਜਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਾਗਜ਼ ਪੈੱਨ ਲੈਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

............................

ਮਾਂ,

ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਕੇ ਹਰਾ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਤੱਕ ਇਹੋ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ?ਹਾਂ ਮਾਂ! ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਾਂ। ਜਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਹੈ।ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕਿੰਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੈਂ. . ਸੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦੇਈਂ ਮਾਂ ।

ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ

ਸੁੱਖੀ

ਜਿੰਨਾਂ ਲੰਬਾ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਉਸਤੋਂ ਓਨਾਂ ਲੰਬਾ ਖ਼ਤ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਉਹ ਖ਼ਤ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕੋਲ ਪਈ ਕੁਰਸੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਆੱਫ ਕਰਕੇ ਰਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੇਕੇ ਲੰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਪਰ. . . ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸਨੂੰ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ ।

**********

ਨਾਵਲ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪੜ੍ਹੋ – ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਤ

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ - ਕਾਂਡ - 10

2009-05-03T11:46:00.000-07:00

ਦਫ਼ਤਰ ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੱਖੀ ਸਿੱਧਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ।ਉਂਝ ਵੀ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਅੱਜ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਉਸਦਾ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਸੀ ।ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਸੀ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਯਾਦਾਂ ਸਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ ।ਤੇ ਉਂਝ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ ਸਨ।ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਕਦੀ ਕਿਤੇ ਅਕਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੱਕਿਆ ।ਜਦ ਕਦੀ ਪਿੰਡ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ।ਨਾ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਕਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਛੇੜੀ ਸੀ ।ਉਂਝ ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗੱਲ ਛੇੜਦਾ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ? ਮਾਂ ਵੀ ਕੀ ਸੋਚੂਗੀ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਤੀਕ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ ।ਅਜੇ ਤੀਕ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ।ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਘਰ ਤਾਂ ਉਹ, ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ।ਉਂਝ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਬਾਪ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ ਹੈ।ਬਈ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਊ ਲਿਖਾਊਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰੂਗਾ ।

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਵੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਐ ।ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬੀਤਦੀ ਹੋਊ ਕਿ ਉਂਝ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਦਾਰੂ ਪੀ ਪੀ ਕੇ ਅੱਧਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਭਰ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੇਸ ਵੀ ਕਟਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ।

ਬੱਸ ਦੇ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਇਹੋ ਸੋਚ ਉਸਤੇ ਭਾਰੂ ਰਹੀ ।ਫਿਰ ਵੀ ਬਚਪਨ ਦਾ ਮੋਹ ਸੀ ,ਚੜ੍ਹਦੀ ਜੁਆਨੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਸ਼ਰਬਤੀ ਉਸ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਾਰਦੀ ।ਸੋਚਦੇ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ।‘-ਜਾਹ ਚੰਦਰੀਏ ਅਜੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਮਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਐ।’

ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੇ ਰੁਕੀ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਗਿਆ ।ਉਸਨੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੋਕਲ ਬੱਸ ਅਜੇ ਆਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਇੱਕ ਚਾਹ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ ਚਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਸਿਗਰਟ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

ਕਿੰਨੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਖੇਡਦੇ ਸੀ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਲੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹੋ ਜੇ ਦੇ ਉਹੋ ਜੇ। ਫਿਰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹੇ ਸੀ, ਪੰਜਵੀਂ ‘ਚੋਂ ਵਿਛੜਨ ਵੇਲੇ ਕਿੰਨਾਂ ਰੋਏ ਸੀ ।ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਠਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ. . .

----

ਚਾਹ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀ ।ਤੇ ਉਹ ਬਚਦੀ ਸਿਗਰਟ ਬੁਝਾ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।ਅੱਡੇ ‘ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਭੀੜ ਸੀ ਲੋਕ ਮੂੰਗਫਲੀਆਂ ਚੱਬਦੇ, ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀਂਦੇ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ ।ਬੱਸਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ।

ਤੇ ……ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਸੀ ।

ਉਹ ਉਠਿਆ ।ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਅਚਾਨਕ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀ ਉਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਜੰਮ ਗਈ।

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਕੋਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਝੋਲੇ ਪਏ ਸਨ ਇੱਕ ਜੁਆਕ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕੋਲ ਖੜੇ ਸਨ ।

ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ।ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹੋ ਹੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਜਿਸਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਅਤੀਤ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।

ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਪੈ ਉਠਿੱਆ ।

ਅੱਜ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਹੱਸ ਹੱਸ ਦੱਸੇਗਾ ।ਬਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ।

ਉਹ ਪੈਰ ਜਿਹਾ ਮਲਦਾ ਸ਼ਰਬਤੀ ਵਲੋਂ ਤੁਰ ਪਿਆ ।

----

ਜਿਉਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਹੋਰ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬੀਮਾਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।ਆਮ ਬੰਦੇ ਨੇ ਪਛਾਨਣੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਰਬਤੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਆਉਂਦੀ।ਪਰ ਇਹ ਸੁੱਖੀ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੋਂ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਉਹਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ।

-‘ਤਕੜੀ ਐਂ ਸ਼ਰਬਤੀ , ਠੀਕ ਰਹਿਨੀ ਐਂ ਨਾਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ?’ ਉਸਨੇ ਇੱਕੋ ਸਾਹੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕੇ ਬਾਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਲੋਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।

-‘ਹਾਂ ਤਕੜੀ ਆਂ ਭਾਈ –ਤੁੰ ਕੌਣ ਐਂ ਵੇ ਵੀਰਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆਂ ਨੀ।’ ਸ਼ਰਬਤੀ ਕੋਲ ਖੜੇ ਜਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਸਕੁਟ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ।

-‘ਕੋਨੀ ਭਾਈ -------’ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਏਨੇ ਕੁ ਬੋਲ ਹੀ ਮਸਾਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਪਿਆ ।

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੇਤ ਦੀ ਭਰੀ ਬੋਰੀ ਘੜੀਸਕੇ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਰਹੀ।ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੱਸ ਉਹ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਬਣਿਆ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

----

ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਹਲੇ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ।ਪਰ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ।ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਈ ।

ਬੀਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉੱਘੜ ਆਏ ।

ਮਨ ‘ਚ ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਗਿਆ ।

ਉਹ ਤਿਣਕਾ ਤਿਣਕਾ ਬਿਖ਼ਰ ਗਿਆ ।

ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭ ਸਾਂਭ ਰੱਖੇ ਅਕਸ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਚਾਂ ਬਣ ਗਏ ।

ਬੀਤੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤਿੜਕ ਗਿਆ ।

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ ।

ਜੇ ਪਲ ਭਰ ਬੱਸ ਹੋਰ ਨਾਂ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਖੜੋਤਾ ਥੇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ।

ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੀਟ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ।

ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਮਰਸੀਆ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ।

ਪੱਤਝੜ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹੀ ਉਸ ਉਪਰ ਵਰ੍ਹ ਗਈ ਸੀ ।

ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਸੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ।ਜਿਥੇ ਉਸਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।

ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਿਆਂ ਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬਤੀਤ ਹੋਈ ਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁੱਝ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਫਰ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ।ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਾਲੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ।

*************

ਦਸਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ!

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ – ਕਾਂਡ - 9

2009-04-26T17:09:00.000-07:00

ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਮੇਲਾ ਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਸੋ ਬਾਹਰ ਸੀ।

ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕਾਫੀ ਵਧ ਚੁਕਿਆ ਸੀ ।ਦੋਸਤ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ।

ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਟੋਕਦੇ ਕਿ ਇੰਨੀਆਂ ਵਧੀਆ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ‘ਚੋਂ ਹੀ ਚੂਲੀ ਚੂਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ? ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਇੱਕੋ ਸਾਹੇ ਡੀਕ ਲਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ? ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਵੀ ਭੰਗ ਕਰਕੇ ਹੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ।ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਬਾਰ ਬਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਜੇ ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰੇਤ ਹੀ ਬਾਕੀ ਦਿਸਣੀ ਸੀ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਉਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣੇ ਸਨ ।

ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਉਹ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਸੀ ।ਬੱਸ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੇਤ ਦੇ ਨਿੱਘ ਵਿੱਚ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਫੜ ਸਕਦਾ ਕੋਈ ਕੁੱਝ ਵੀ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਰਵ੍ਹੇ ।ਉਹ ਸਭ ਦੀਆਂ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਹੱਸ ਛੱਡਦਾ ।ਨਾਲ਼ੇ ਉਹ ਮੂਹਰੋਂ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਮੈਲਾ ਪਵੇ । ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਂਝ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।ਕਿ ਉਹ ਜੁਆਨ ਹੈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਹੈ ।ਫਿਰ ਇਹ ਪਾਸਾ ਵੱਟਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ?

----

ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਜਾਂ ਫੀਲਡ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆ ਕੁੜੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਬੈਠਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ । ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ । ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ? ਉਹ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕਹਿਕਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੱਲਾਂ ਤੋਰ ਕੇ, ਬਹਾਨੇ ਸਿਰ ਉਹ ਉਸੇ ਗੱਲ ਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਾਉਕਾ ਰਲ਼ਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ।ਬਈ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ?ਉਸਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ ਉਸਦੇ ਹਾਣ-ਪ੍ਰਵਾਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ ।ਤੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਹੈ ? ਬੱਸ ਇਸ ਲੰਮੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਹੁੰਦਾ । ‘ਦਰ ਅਸਲ ਤਹਾਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨ੍ਹੀਂ ।’ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ ।ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ।

-‘ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਸਕਦੀਆਂ ।ਤੇ ਨਾਲੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਗੱਲ ਐ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ।

-‘ਗੁਜ਼ਰ ਕਿਉਂ ਨੀ ਸਕਦੀਆਂ, ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋ । ਬੱਸ ਬਾਗੀ ਤਬੀਅਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ।ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ।ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ ਪਵੇਗਾ । ਬਾਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋ ਹਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਦੱਸੇਗਾ ।’

----

ਕੁੜੀਆਂ ਸੁਣਕੇ ਨਿਰ-ਉੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ।ਇਹ ਮੱਛੀ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ । ਉਹ ਕੀ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ?

ਬਦਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਇੱਕ ਦੋ ਥਾਂ ਬਦਲੀ ਵੀ ਹੋਈ ।ਹਰ ਥਾਂ ਉਹੀ ਰਾਗ ਤੇ ਉਹੀ ਬੰਸਰੀ ਹੁੰਦੀ ।ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਆਖਰ ਉਹ ਵੀ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ –‘ਤਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ।ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਰੋ ।ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।ਤੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਬੀਤਣਾ ਚਾਹੀਦੈ।’

ਸਭ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ।

ਉਂਝ ਨੌਕਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ।ਬਿਰਖਾਂ ਵਰਗੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦੋਸਤ ।ਹਰ ਬ੍ਰਿਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀਆਂ ਉਸ ਲਈ ਵਧੀਆ ਗਲਵੱਕੜੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਤਕਰੀਬਨ ਉਹ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ । ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਉਹ ਵਧੀਆ ਦਾਇਰਿਆਂ ‘ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਕਿਤੇ ਉਸਦੇ ਵਧੀਆ ਵਧੀਆ ਸ਼ਿਅਰ ਮਹਿਫਲਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀ ਕਰ ਰਹੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ।ਤੇ ਕਿਤੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਨਮੀ ਉਤਾਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ।

----

ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੋਰੇ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ।ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ, ਗੋਰੀ, ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਕੁੜੀ ਉਸਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਟੈਨੋ ਬਣ ਕੇ ਆਈ ।ਕੁੜੀ ਕਾਹਦੀ ਸੀ ਬੱਸ ਸਾਰਾ ਦਫਤਰ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ।ਪਟੱਕ ਪਟੱਕ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦੀ ਉਸਦੀ ਪਤਲੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਜਦੋਂ ਵਰ੍ਹਦੀ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਿਉਂ ਜਾਂਦੀ ।

ਦਫਤਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨੇ ਉਜਾੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੁਣ ਉਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ।ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਚਾਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦੋ ਘੜੀ ਉਸ ਕੋਲ ਟਾਈਪ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾਂਦਾ ਉਹੋ ਹੀ ਕੋਲ ਬੈਠਾ, ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਟਾਈਪ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਚਾਹ ਮੰਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ।ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਮੱਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ।ਤੇ ਉਹ ਲੰਮੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਸਭਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਟੱਕ ਪਟੱਕ ਜੁਆਬ ਦਿੰਦੀ ।ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਸਾਰੇ ਰੌਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਸੀ ।ਸਭ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਉਹ ਚੁਪਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਲਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤ ।

----

ਵਰਤਮਾਨ ਪਲ, ਜੋ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਉਲਾਂਭੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਸਨ ।ਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲਾਂਭਿਆਂ ਭਰੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ । ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ ਖ਼ਤ ਆਉਂਦੇ ।ਤਾਂ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਬੰਦੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੱਲੋ ਜ਼ੋਰੀ ਉਹ ਖ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ।ਤੇ ਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ।ਵੈਸੇ ਉਹਨਾਂ ਫਾਈਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਥੀ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਕੋਲ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੀ ਵੀ ਕੀ ?

ਉਸਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੇ ਲਾਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਉਹ ਦਫਤਰ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀ, ਬਈ ਇਹ ਇੰਨੇ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ।ਹਰ ਵਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ ।ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਘੜਿਆ-ਘੜਾਇਆ ਜੁਆਬ ਹੁੰਦਾ, ਬਈ ਏਹਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਨੂੰ ਐਨੇ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਨੇ । ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਈ ਐ ।ਊਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਵਧੀਆਂ ਬੰਦਾ ਅਜੇ ਤੀਕ ਸਾਡੇ ਦਫ਼ਤਰ 'ਚ ਨੀਂ ਆਇਆ ।

ਲਾਲੀ ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ।ਕਿ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਨਾ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹਕੇ ਹੱਸਣਾ ।ਸਵਾਹ ਹੋਊ ਇਹ ਵਧੀਆ ਬੰਦਾ।

ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਥੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਉਧੇੜ ਲਈਆਂ ।ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਉਹੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ।ਬਈ ਲਾਲੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉਸਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ।

----

ਹੁਣ ਲਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ।

ਹੁਣ ਲਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਹੁਣ ਲਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਤੇ ਜਦੋਂ ਲਾਲੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਚੁੱਪ ਦੀ ਬਾਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਉਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵੇਲ ਬਣਕੇ ਉਹਦੇ ਮੋਢੇ ਲੱਗ ਗਿਆ ।

ਇਹ ਲਾਲੀ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਚੁੱਪ ਦੀ ਬਾਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਲਿਖਕੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ‘ਚ ਦੀਵਾ ਬਾਲਿਆ ਸੀ।

ਲਾਲੀ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਣ ਗਈ ।

ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾਈਆਂ ।

ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਪਤਝੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗੀ ਪੌਣ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਉਸਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ।

----

ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਏ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ।ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਲਾਲੀ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿੰਨਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ ਸਨ ।ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਧੀ ਨੂੰ ਬੀਆਬਾਨਾਂ ‘ਚੋਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਲਿਆਈ ਸੀ

ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਹਰ ਪਲ ਨੇੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ।

ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ।

ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।

ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਛਾਂ ‘ਚ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਸਨ ।

ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਬਰ ‘ਚੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ ।

ਹੁਣ ਸੁੱਖੀ ਦਾ ਕਮਰਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਧਾਅ ਕੇ ਮਿਲਦਾ, ਉਸਦੇ ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣਦਾ ।ਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੀ ਹੀ ਔਕਾਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਬਕ ਜਾਂਦਾ ।

-‘ਉਹ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਆਈ ਹੈ ।’

-‘ਫਿਰ ਵਗਦੇ ਵਰੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ?’ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ।

ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ।

-‘ਚੰਦਰਿਆ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ।ਆਪਣੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਕਾਤਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਹੀਂ ਸੁੱਖੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਫਾ ਨੂੰ ਬੇਵਫਾ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਂ ਦੇਹ ।’ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਮਰੇ ਚੋਂ ਆਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਝੰਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ।ਪਰ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁੱਖੀ ਉਥੋਂ ਪਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ ।ਜਿੱਥੇ ਤੀਕ ਉਹ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

----

ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੋਰ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਰਲਾਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਹਨੂੰ ਨੀਲਾਮ ਹੋਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ।

ਤੁਰਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਵਰਜਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ।

ਲਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆ ਗਿਆ ।ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਟੁੱਟਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾ ਬੈਠਾ।ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਅਵਾਰਗੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ।ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਦੌਰ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਦਫਤਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ, ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ।ਨਹਾਉਂਦਾ, ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਜਿਸਮ ਪੂੰਝਦਾ ।ਪਰ ਭਟਕਣਾ, ਉਹ ਵੀ ਭਲਾ ਕਦੀ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਪੂੰਝੀ ਗਈ ਐ ।

-----

ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਰਾਹਗੀਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲ਼ਾਂ ਫੜੀ ।ਉਸਦੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ ।ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੱਝ ਗਵਾਇਆ ਜਿੰਨਾਂ ਕੁੱਝ ਉਸਦੇ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਕਮਰੇ ‘ਚ ਵੜਦੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੱਕਕੇ ਉਸਦੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਤ੍ਰਹਿ ਗਈ ।

ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਸੀ ।ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਸਨ ।ਅਤੇ ਦਫਤਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਐਕਸ ਪਲੇਨੇਸ਼ਨ ਕਾਲ ਦਾ ਥੱਬਾ ਉਸ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜ੍ਹਿਆ ।ਉਸਦੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਫਾਲਤੂ ਸੀ ਬਕਵਾਸ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ।ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਬੱਸ ਵਕਤ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਕੇ ਕੁੱਝ ਸੋਚ ਸਕੇ ।

ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਤੋਰ ਲਿਆ । ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਫਿਰ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਅਖੀਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ।

----

ਸਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ ।ਸੋ ਪੀਤੀ ਗਈ ।ਜੋ ਉਂਝ ਵੀ ਤਾਂ ਪੀਤੀ ਹੀ ਜਾਣੀ ਸੀ ।

ਲਾਲੀ ਵਧੀਆ ਅਡਜਸਟ ਹੋ ਗਈ ।

ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਰੈਗੂਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਾਵੀਂ ਤੋਰ ਤੁਰਨ ਲੱਗੀ ।

ਉਹ ਹਰ ਸ਼ਨੀ, ਐਤਵਾਰ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਕੋਲ ਤੇ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਕੋਲ ਮਿਲਦੇ ।ਹਫਤੇ ਭਰ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਭਰਦੇ ।

ਲਾਲੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਛੱਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ।ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੋਣ ਤੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਵੇ ।ਪਰ ਲਾਲੀ ਦੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਦਾਸ ਲਾਲੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਵੀ ।

ਬੇ ਸ਼ੱਕ ਲਾਲੀ ਵੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ।ਇੱਕ ਛੱਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਣਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ।ਦੋਨਾਂ ਅੰਦਰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਆਖਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ।ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ।

----

ਲਾਲੀ ਨੇ ਘਰ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ।ਤਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦਾ ਤਲ ਗੰਡਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੀ ਫੇਰਕੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ।

ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇਂ ਚੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਫੇਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧੌਲੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾਇਆ ।

ਉਹ ਮਿਲਦੇ ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ, ਵਿਛੜਦੇ ਤਾਂ ਉਦਾਸ-ਉਦਾਸ ।

ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲਾ ਚਾਨਣ ਹੁਣ ਹਰ ਪਲ ਗਿੱਲਾ-ਗਿੱਲਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ।

**************

ਨੌਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ – ਕਾਂਡ - 8

2009-04-19T18:55:00.000-07:00

ਬਚਪਨ ਦੇ ਬੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬੀਆਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਗਏ ।

ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਸੀ ।ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਸੀ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹ ਦਫਤਰ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕਢਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ।ਦਫ਼ਤਰ ਕਈ ਸਾਥੀ ਪੁੱਛਦੇ ਵੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।ਪਰ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੱਸ ਛੱਡਦਾ ਅਤੇ ਜਾਂ ਏਨਾਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਬਈ ਥੋਨੂੰ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।

ਹੱਸਦਿਆਂ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਬੀਤ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ।ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸਨੂੰ ਆ ਘੇਰਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰੇ ।ਉਹ ਤੜਫ ਉੱਠਦਾ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹੀ ।ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵਕਤ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ।ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਤੜਫਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਕੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ,ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਹਨੇਰੇ ‘ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੱਢ ਸਕਦਾ ।

----

ਐਵੇਂ ਐਵੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕੁ ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ ।ਉਂਝ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਿਆ ਵੀ ਤਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਵਿਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕੇ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਸਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਵ ਆਇਆ ਉਹ ਦਫਤਰ ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ ।ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਤੇ ਰਸਮੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।ਦੇਵ ਉਦਾਸ ਸੀ ਕਾਫੀ ਉਦਾਸ ।ਸੁੱਖੀ ਉਸਨੂੰ ਤਾੜਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਾ ਪੁੱਛ ਸਕਿਆ।ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ।

-‘ਕੀ ਗੱਲ ਅੱਜ ਬਾਹਲਾਂ ਈ ਚੁੱਪ ਜਾ ਲੱਗਦੈ।’ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਬਣੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਭੰਗ ਕੀਤੀ।

-‘ ਨਹੀਂ-ਅਹੀ ਜੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨੀ ।’ ਦੇਵ ਨੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਰੱਖੀ ਪਰ ਹਉਕਾ ਜਿਹਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ ।

-‘ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਐ ਗੱਲ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਐ, ਊਂ ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਲਕੋਣੀ ਐ ਲਕੋ ਲੈ ।’

-‘ ਹਾਂ- ਸੁੱਖੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹੈ ।’

-‘ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਪੁੱਛਦਾਂ ਬਈ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੀ ਐ ?’

-‘ਸੁੱਖੀ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਬਰਾਤ ਆਈ ਐ ।’

-‘ਫੇਰ ਇਹਦੇ ‘ਚ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਐ ।ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ ।’ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਆਖੀ ।

----

ਦੇਵ ਨੇ ਬੜਾ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ।ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਇਉਂ ਆਖੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ।

ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁੱਖੀ ਕਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ।ਪਰ ਉਸੇ ਪਲ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਤੀਰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਲਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਉਵੇਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ।ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ।

-‘ਯਾਰ ਤੂੰ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨੀ ਸੀ ਕਰਦਾ ?’

-‘ ਕਰਦਾ ਸੀ ।’

-‘ਫੇਰ ਤੂੰ ਐਂ ਬੋਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ।’

-‘ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ ਉਹ ਤੂੰ ਦੱਸ ਦੇ ।’

-‘ਸੁੱਖੀ . . ਯਾਰ ਆਖਰ ਉਹਨੇ ਵੀ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤੈ ।’

-‘ਹਾਂ ਕੀਤੈ ।’

-‘ਤੇ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਅਫਸੋਸ ਨਹੀਂ ?’

-‘ਦੇਵ ਬੇਵਕੂਫ ਨਾ ਬਣ ।ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੀ ।ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਕਿ ਜੇ ਇੰਝ ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ।ਨਾਲੇ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਈ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਜੁਆਨੀ ਦਾ ਗੀਤ ਬਣਾ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ।’

ਦੇਵ ਨਿਰ ਉੱਤਰ ਸੀ ।

ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕੱਜ ਲਈਆਂ ।

ਦੋਨੋਂ ਤਰਫ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਸੀ ।

ਉਂਝ ਦੇਵ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਪਏ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਫਰੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਅਤੇ ਸੁੱਖੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਜੀ ਕਿਤੇ ਡੂੰਘਾ ਉਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਕਮਰੇ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ?

----

ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵਗ ਪਏ ਤੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹ ਧਰਕੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਲੰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ । ਦੇਵ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੰਜੇ ਦੀ ਬਾਹੀ ਤੇ ਹੀ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ।ਉਹ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਫੜ ਫੜ ਝੰਜੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੁੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਰੋਣ ਹਉਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ।

ਅੱਜ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਆਣ ਵੱਜਾ ਸੀ । ਤੇ ਇਸ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਜੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਉਹ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ।

ਟੁੱਟੇ ਖੰਭ ਜਿਹੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਜ਼ਖਮ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕਈ ਕੁੱਝ ਤਿੜਕ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਉਹ ਉਠਿਆ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਦੇਣੇ ਕਮਰੇ ‘ਚੋਂ ਰਿਸਕ ਗਿਆ ।ਅਤੇ ਮਿੰਟ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ ।ਉਸਨੇ ਦੇਵ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ।ਉਸਨੂੰ ਇਉਂ ਸੀ ਬਈ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕੁੱਝ ਦੱਸੇਗਾ ।ਪਰ ਦੇਵ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਸੀ ।

-‘ਖਬਰੇ ਉਹ ਚੰਦਰੀ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਰੋਈ ਹੋਊ ।ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੋਊ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ।ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪਲ ਦਾ ਵਸਾਹ ਨੀ ਸੀ ਖਾਂਦੀ ।ਹਰ ਪਲ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇ ਨੱਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ।ਖਬਰੇ ਰੋ-ਰੋ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਣੈ ਉਹਨੇ ।’ ਸੁੱਖੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਅੱਥਰੂ ਤੈਰ ਆਏ ।

----

ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਘੱਲਿਆ ਸੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ।

ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਉਸਦੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਈ ।ਬਾਹਰ ਦਿਨ ਛਿਪ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ।ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹਨੇਰਾ ਵੱਧ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ।

ਉਹ ਬੈਠੇ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ ।

ਉਹ ਤਿਲ ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਭੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ

ਪਰਬਤ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਉਸਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕੁਰੇਦ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੀ ।

-‘ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਬੀਮਾਰ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਹੱਥੀ ਸੁਨੇਹੇ ਘੱਲੇ ਸਨ ।ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਨਾ ਆਇਆ। ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ।ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਰਾਖ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੱਕਣਾ ਸੀ।’ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

----

ਉਂਝ ਇਹ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੱਚ ਸੀ। ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸੱਚ ਤੋਂ ਆਖਰ ਟੁੱਟਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾਂ ਸੀ ।ਪਰ ਇਹ ਕੇਹਾ ਸੱਚ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਉਸਦੀ ਚੁੱਪ ਦੇ ਸੀਨੇ ‘ਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੰਜ਼ਰ ਖੁਭੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਸਾਰੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਲ ਹਾਦਸਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੋਢੇ ਆ ਲੱਗੇ ਤੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਮੋਢੇ ਲੱਗੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਪਲੋਸ ਕੇ ਮਾਰੂਥਲ ਪਹਿਨਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।

ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ।

ਸਾਰੀ ਕਾਇਆ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ।

ਤੇ ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਉਦਾਸ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਉਹ ਕਮਰਾ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਨਜ਼ਰੇ ਉਸਦਾ ਮਹਿਬੂਬ ਬਣਿਆ ਸੀ ।

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਇਸ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ,ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਉੱਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਥਰੂ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ ।ਪਰ ਸੁੱਖੀ ਉਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਸੀ ।

ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ।

ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਬੀਆਬਾਨ ਪਸਰ ਗਿਆ ।ਪਰ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਮੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ ।

ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੁੱਖੀ ਹਰ ਪਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ।ਉਹ ਉਦਾਸ ਸਨ ।ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾ ਜੰਮਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ।ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਉਸ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ।ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਜਿਊਂਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਤੇ ਬੰਜਰ ਉਗਾਈ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ . . ‘ਆਪਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੀ ਇਬਾਰਤ’

ਬੇਸ਼ੱਕ ਪਤਾ ਸੀ ।

ਤੂੰ ਇੰਝ ਹੀ

ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਡਾਰ ਸੰਗ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ।

ਫਿਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਉਂ ।

ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਬੰਜਰ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ

ਸੂਹੇ ਫੁੱਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ।

ਉਹਨਾਂ ਲਕੀਰਾਂ ‘ਚ ਸਾਡਾ ਨਾਮ ਲਿਖਕੇ ।

ਤੀਲੇ ਤੀਲੇ ਨਾਲ

ਆਲ੍ਹਣਾਂ ਸਜਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ।

ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਨਸੀਬ ਸੀ ।

ਕਿ ਉਹ

ਆਪਣੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ‘ਤੇ

ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੱਥਰੂ ਰੱਖ ਰੱਖ ਵੇਂਹਦਾ ਰਵ੍ਹੇ

ਰੇਗਿਸਤਾਨ ‘ਚ ਉਕਰੀਆਂ

ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਪੈੜਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਰਵ੍ਹੇ ।

-ਅਤੇ

ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੀ ਤੁਰਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ

ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੰਡਰ ਦੀ

ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਰਵ੍ਹੇ

ਬੇ ਸ਼ੱਕ ਪਤਾ ਸੀ

ਤੂੰ ਇੰਝ ਹੀ

ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ

ਡਾਰ ਸੰਗ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ।

ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤੀ ।

ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹਦਾ ।

----

ਮਾਂ ਪਿਉ ਦਾ ਘਰ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ।ਕਿ ਉਸਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਕਿਤੇ ਜੰਮਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਨੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਬਚਪਨ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ ।ਉਸਨੇ ਵੀ ਦਾਈ ਦੁੱਕੜੇ ਖੇਡੇ ਹਨ ।ਜਾਂ ਉਸਨੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ‘ਚੋਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਿਆ ਹੈ ।

ਮਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਹੀ ਆ ਵੜਿਆ ਹੋਵੇ ।ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਹੀ ਉਸ ਵੱਲ ਅਜਨਬੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ ।

ਘਰ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਕੇ ਘਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਹਰੀ ਪੀਲੀ ਝੰਡੀ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਪੌਣਾਂ ‘ਚ ਫਾਹੇ ਲੱਗੀ ਸਾਹ ਵਰੋਲ ਰਹੀ ਸੀ

ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ।

-‘ਵੇ ਕਾਕਾ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਊਂਈ ਲਿੱਸਾ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ ।’

ਉਹ ਸਿਰਫ ਹੱਸਿਆ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ।

ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਲ੍ਹਾਬੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਪਰਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ ।

ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਭਾਬੀਆਂ ਦੂਰੋਂ ਕਿਤੋਂ ਹੱਸੀਆਂ ਸਨ ।

----

ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ।ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵੀ ਕੋਲ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ।ਫਿਰ ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਬਈ ਤੇਰੇ ਤਾਏ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਹਸਨਪੁਰ ਤੋਂ ਕੁੜੀ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਈ ਐ ।

-‘ਹਾਂ ਤਾਇਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ।ਬਈ ਕੁੜੀ ਦਸ ਪੜੀ ਹੋਈ ਐ ।ਨਾਲੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਐ ।ਨਾਲੇ ਸਟੈਨੋ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਐ ?

ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸਿਆ ਸੀ ।ਸਿਰਫ ਹੱਸਿਆ ਸੀ ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਸਿਲ੍ਹਾਬਾ ਹਾਸਾ ।ਉਹੀ ਹਾਸਾ ਜਿਸ ‘ਚੋਂ ਹੁਣ ਬੰਜਰ ਵਿਲਕਦਾ ਸੀ ।ਉਹੀ ਹਾਸਾ ਜਿਸ’ਚੋਂ ਹੁਣ ਜਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਹਉਕੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।ਤੇ ਉਹੀ ਹਾਸਾ ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਥਲਾਂ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ ‘ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਭਰਾ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸ ਪਾਈ ਸੀ ।ਪਰ ਉਹ,-‘ਨਹੀਂ ਵੀਰ ਅਜੇ ਨੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਟਾਲ ਗਿਆ।ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਆ ਗਿਆ ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ ।

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ।

ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ ਹਰ ਆਮਦ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ।

----

ਮਾਂ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦੀ ।ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਸੀ ।ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦੀ ਐ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦੀ ਰਵ੍ਹੇ ।

ਭਰਾ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ।

ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ।

ਮਾਂ ਕਲਪਦੀ ਸੀ ।ਕਿ ਜੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਹੀ ਡੱਫਣੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਘਰੇ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ।ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨਹਾਉਂਦਾ, ਧੋਂਦਾ ਤਾਂ ਸੀ ।ਚੱਜ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੜਬਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸਨ।

ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨਹਾਉਣੋਂ ਧੋਣੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਚੱਜ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣੋ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਮਾਂ ਕੀ ਜਾਣੇ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇਂ ਹੀ ਹੱਸਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨੇ ਮਧੋਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ।

ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਉਹ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ ।

ਪਰ ਮਾਂ ਸੀ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ।ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੂੰਹ ਪੈਲਾਂ ਪਾਵੇ ।

ਨਵੀਂ ਬਹੂ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ ਫਿਰ ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਚਾਨਣ ਬਣੇ ।

ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ।ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮ ਰੁੱਸ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ।

***********

ਅੱਠਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ!

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ - ਕਾਂਡ - 7

2009-04-12T13:35:00.000-07:00

ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਖੇਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ।ਸਵੇਰੇ ਘਰੋਂ ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ ।ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਤਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਾਜੀਆਂ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ।ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਜਾਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਬਾਂਹ ਛੁਡਾ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

- ‘ਨੀ ਛੱਡ ਪਰਾਂ ਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਇਹਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਫਸਰ ਲੱਗ ਜਾਣੈ।’

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਕੰਨੀ ਪਏ ਉਸ ਇੱਕ ਟੱਕ ਉੱਧਰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲਦੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ ।

-‘ਜਾ ਨੀ ਜਾ ਤੂੰ ਇਹਨੂੰ ਅਫਸਰ ਬਣਿਆਂ ਨੀ ਭਾਲ਼ਦੀ ।’

-‘ਲੈ ਦੱਸ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨੀ ਭਾਲਦੀ ।ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਹਨੀ ਆਂ, ਪੜ੍ਹਲੇ ਕੁੱਛ ਬਣਕੇ ਤਾਂ ਦਿਖਾਵੇ। ਕਿਤੇ ਐਤੇ ਖੁੰਢਾਂ ਤੇ ਬੈਠਣ ਜੋਗਾ ਈ ਨਾ ਰਹਿ ਜੇ ।’

ਸ਼ਰਬਤੀ ਹੁਣ ਵੀ ਸੁੱਖੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ ।

-‘ਕੀ ਸੋਚੀ ਜਾਨੈਂ ਚਲ ਸਿੱਟ ਯਾਰ ਹੁਣ ।’

-‘ਬੱਸ ਯਾਰ ? ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਉੱਠਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ।

ਭਰਜਾਈਆਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਮਾਂ ਦਾਲ ਚੁਗ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ ।

ਕਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਸ਼ਰਬਤੀ ਬੋਲ ਕੇ ਗਈ ਸੀ ।

ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਠੀਕ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ । ਹਾਂ! ਜੇ ਉਹਨੇ ਕੁੱਝ ਬਣਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ।ਸਿਰਫ ਸੱਥਾਂ ‘ਚ ਬੈਠਣ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ! ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿੰਨੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ।ਖਬਨੀਂ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿੱਡਾ ਕੁ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਿਆ ਲੋਚਦੀ ਹੈ ।ਕੀ ਪਤੈ ਉਹ ਘਰ ਬੈਠੀ ਚੱਤੋ ਪਹਿਰ ਇਹੋ ਸੋਚਦੀ ਹੋਵੇ ।ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜੇ ਸੁੱਖੀ ਕੁੱਝ ਬਣ ਜਾਵੇ , ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ।

ਅੱਜ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਝੰਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ।ਉਸਨੂੰ ਆਪਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਏਨਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿੰਨੀ ਦੁਖੀ ਹੈ।

ਉਹ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੋਚਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ -----।

----

ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਉਮਰ ਭਰ ਵੀ ਇੱਕ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ।

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਛੱਤ ਦੀ ਛਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਣਾ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੇਤ ਤੇ ਲਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਨਾਮ ਉਪਰੋਂ ਵਰੋਲਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਤਾਂਘ ਕੇਹੀ ਸੀ ।ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਧੁੰਦਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।

ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਹਉਕੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪਿੰਡੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਜਦ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਅਫਸਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਕਲਰਕ ਬਣਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਰਤਿਆ ਸੀ । ਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ।

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨੀਂ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਈ ਅਤੇ ਤਾਈ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ।

-‘ਨੀ ਮੈਥੋਂ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮਰਜ਼ੀ ਕੁੱਝ ਖਾਲੀ ।ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਤੋਂ ਤਾਂ ਮੰਗਲੈ।’

-‘ਨਾਂ ਨੀ ਤਾਈ ਉਹਦੇ ਨੀ ਆਪਾਂ ਮੱਥੇ ਲੱਗਣਾ ਤੂੰ ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਝ ਖੁਵਾਉਣੈਂ ਖੁਆਦੇ।’ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੰਜ ਸੀ । ਜੀਹਨੂੰ ਮਾਂ ਤਾਂ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ ਜੀਹਨੇ ਸਮਝਣਾ ਸੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਰੰਜ ਵਾਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਨਾ ਸਕਿਆ ।

----

ਖੇਤੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਪਿਆ ।ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ , ਟਾਈਪ ਮਸੀਨਾਂ ਦੀ ਖੜ-ਖੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ।ਡਾਕ ਦੇ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ।ਬਿੰਦੇ ਝੱਟੇ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ।ਡੀ.ਏ.ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ , ਪੇ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ, ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮਾਂ, ਅਫਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿੱਸਾ ਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ।ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ।ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਸੁੱਖੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਜਦ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਉਲਾਂਭਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ---‘ਭੈੜਿਆ ,ਸ਼ਰਬਤੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ ਬਈ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਕਦੋਂ ਮਿਲੂ ਤੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਾਕੇ ਵੀ ਨੀਂ ਗਿਆ ।’

-‘ਮਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕਹੀਂ ਬਈ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਗੀ ਨਾਂ, ਸਾਰੀ ਉਹਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਫੜਾਦੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੇ’।ਕਹਿਕੇ ਉਹ ਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ ।

----

ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਬਤੀ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ।ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।ਉਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਖ਼ੁਦਾਵਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ।ਅਖਿਰ ਇਹ ਵਰਜਿਤ ਕੰਧਾਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਹੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਐ ?

ਸਿਰ ਤੋਂ ਗੁਜਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹ ਇਹੋ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ।ਕਿ ਇਹੋ ਰੁੱਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ।ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਪਲ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਹੋ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੋਨ ਧਾਰੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਬਚਪਨ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੱਥਰਾ ਸੰਗੀਤ ਇੱਥੇ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

----

ਦਫਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ । ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚੁੰਝ ਪੰਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅੜਾਉਂਦਾ ।ਜਦੋਂ ਵੀ ਵਿਹਲਾ ਹੁੰਦਾ ਬੱਸ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵਿਛਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ।

ਬੇਗਾਨੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ‘ਚੋਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੱਕਣਾ ਉਸਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਮਜਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਸੀ ।

ਸ਼ਰਾਬੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤਾਰੂਆਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਪੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹਲੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ ।

ਬੜੀ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਬੀਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

----

ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਸ਼ਰਬਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਉਹ ਹਰ ਹਫਤੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ।ਸ਼ਰਬਤੀ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ ।

ਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਹੁਣ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ।ਤੇ ਉਸਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਨੀਂ ਬਹਾਨੀਂ ਸੁਣਾਕੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ।ਕਿ ਕੁੜੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ।ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਉਹ ਸਿੱਲ ਪੱਥਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।

----

ਮਾਂ –ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ ।ਤੇ ਉਸਨੇ ਸੁੱਖੀ ਕੋਲ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ।

ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਜ਼ਾਲਮ ਰੇਤ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਹੀ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਉੱਤਰਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਵਰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹਨੇਰੇ ‘ਚ ਖਲੋਤਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ।

ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ ।ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਛੱਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ ਸੀ ਉਥੇ ਤਾਂ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵਰਜਿਤ ਕੰਧਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ । ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਦੀਆਂ ਪੌਣਾਂ ਮੈਲੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਰੋਦ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ?

-‘ਮਾਂ –ਏਸ ਬਹਾਨੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਇਉਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੀਆਂ ਬਈ ਇਹ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਕਿਉਂ ਆ ਜਾਂਦੈ। ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਐਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਉਣਾ ਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਨਾਂ।’

-‘ਲੈ ਇਹ ਕੌਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਰੋਕਣ ਆਲੀਆਂ ਤੂੰ ਆਵਦੇ ਘਰੇ ਆਉਂਨੈਂ ।’ ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ‘ਚ ਘੁਲਿਆ ਹਉਕਾ ਉਸਦਿਆਂ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਦਫਤਰ ਦਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ‘ਚ ਤੁਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਫਰ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਤੇ ਜ਼ਖਮ ਸਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।

ਇਹ ਵਰਜਿਤ ਵਰ੍ਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਜਿਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਬਖਸ਼ੀ ।ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਪਰ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ।

ਆਪਣੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਜਦ ਉਸ ਆਪਾਂ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਖੁਣਿਆ ਵੇਖਿਆ ।

ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸੂਰਜ ਅਜਨਬੀ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੈ ਤੇ ਬਰਫ ਕਦੋਂ ਬਣਦੈ ?

ਦਫਤਰ ਦਾ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ ਉਸਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਪਟਵਾਰੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੁੱਝ ਗਿਆ ।

*****************

ਸੱਤਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ - ਕਾਂਡ - 6

2009-04-05T09:41:00.000-07:00

ਕਾਲ਼ੀ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਮਿਣਦੀ ਤੁਰ ਰਹੀ ਸੀ ।

ਉਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੱਥਰੂ ਝਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਝੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਦਾਰੂ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਪਈ ਸੀ ਉਸਨੇ ਪੈੱਗ ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਸੁਲ਼ਗਾਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰਜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੁਬਕ ਗਿਆ ।

ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ।ਉਹ ਤਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਨਾਲ਼ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ।

ਰਾਤ ਕਾਲ਼ੀ ਸੀ ਪਰ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਚਾਨਣ ਸੀ ।ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਨਣ ਵੀ ਰਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜਾਪਿਆ ।

ਤੁਰਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ।

ਤਲੀ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਚੋਂ ਉਸ ਆਪਣਾ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਤੱਕਣਾ ਚਾਹਿਆ ।ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਰੇਤ ਹੀ ਰੇਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ।ਇੱਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।

ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ‘ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਘਲੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ‘ਵਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਲੋਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

----

ਉਹ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਰ ਸਿਗਰਟ ਸੁਲਘਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੌਲ਼ੇ ਨਾਲ ਢੋਅ ਲਾਈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ।

ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਜਿਸਮ ਦੀ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਤੱਕ ਕੇ ਉਸਦੀ ਹਾਸੀ ਨਿੱਕਲ ਗਈ।

ਤਿੰਨ ਮੰਜੇ ਤੇ ਮੰਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ । ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਤੁਰਨ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਜਿਆਂ ਹੇਠ ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਤੇ ਮੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਡੱਬੀਆਂ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸੀ ।ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਲ਼ੇ ਕੱਪੜੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਕਿੱਥੇ ।ਗਰਮੀਆਂ ‘ਚ ਜਿਹੜਾ ਕੋਰਾ ਘੜਾ ਉਸ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ।ਉਹ ਹੁਣ ਉਸੇ ਹੀ ਥਲ ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਥਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।ਮਣ ਮਣ ਰੇਤ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਚਿਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਜੁੱਤੀ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ।

ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਜੇ ਤੇ ਖਿਲਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਸਦੇ ਹਉਕੇ ਤੱਕਦੀਆ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਸਨ ।ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੁੱਖੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ । ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਕੇ ਧੂਫ਼ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ।ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਝਾੜਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ।

----

ਪਰ ਹੁਣ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਕਦੀ ਚਿਹਰਾ ਤੱਕਣਾ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ।

ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ‘ਚ ਖਿੜੇ ਸਾਰੇ ਗੁਲਾਬ ਰੇਤ ਨੇ ਢੱਕ ਲਏ ਸਨ।ਤੇ ਉਹ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਇਸ ਅੰਦਰ ਭਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰੇਤ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਤੁਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਉਸ ਕੋਲ ਖਲੋਤਾ ਸੀ ।ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਹਿਬੂਬ ਕਹੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ? ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਤਾਂ ਨਦੀ ਬਣੀ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ।ਪਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ‘ਚ ਸਮੋਣ ਦੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਹੱਟਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਇਸ ਬਿਗਾਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਜੇ ਕੋਈ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹਉਕੇ ਹਨ ।ਬਾਕੀ ਸਭ ਉਸ ਲਈ ਅਜਨਬੀ ਸੀ ।

ਬੀਤੇ ਦੇ ਬੰਜਰ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਉਹ ਤਲਖ਼ ਹੋ ਗਿਆ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਧੁੱਪ ਨੇ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਨਿਲਾਮ ਹੋਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਛਾਂ ‘ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਸਕਿਆ ।

-----

ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇ ਸਿਰਫ ਕਮਰੇ ਦਾ ਖਿਲਾਅ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਖਿਲ਼ਾਅ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਮੁਹੱਬਤ ਮਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਬਣਕੇ ਫੈਲੀ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਛਾਂ ਨਾ ਲੈ ਸਕਿਆ ।

ਆਪਣੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪ ਲਿਖੀ ਸੀ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਰੋਲਿਆ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਹ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਿਉਂ ?

ਮਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹ ਹਉਕੇ ਅੱਥਰੂ ਬਣ ਕੇ ਕਿਰ ਰਹੇ ਸਨ ।ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਿੱਲੀ ਚੁੱਪ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਨੂੰ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਕੇ ਸਮੇਟ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਜਿੰਨਾਂ ਕੁੱਝ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਉਸਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਕੁੱਝ ਗੁਆ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿੰਨਾਂ ਕੁੱਝ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਸੀ ਉਸਦੀ ਰਾਖ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਹ ਤੇ ਛਿੜਕੀ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ।

ਸਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ਜੰਡ ਹੁਣ ਇਕੱਲਾ ਸੀ।

ਤੇ -----ਉਸ ਕੋਲ਼ ਬਲ਼ਦੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸਿਵੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨ ।

ਦਾਰੂ ਦਾ ਪੈੱਗ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਰਜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੁਬਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ।

****************

ਛੇਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ!

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ - ਕਾਂਡ - 5

2009-03-29T11:51:00.000-07:00

ਬੀੜੀਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲਲਕਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ।

ਸੱਥ’ਚ ਬਹਿਕੇ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਜ਼ਰਦਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ।

ਘਰ ਦੀ ਦਾਰੂ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ।

ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਹਿਬਤਾਂ ਦਾ ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਬੀ.ਏ.ਕਰਕੇ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਜਾਣੀ ਸੁੱਖੀ। ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁੱਖੀ। ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਸੁੱਖੀ ।ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁੱਖੀ ।

ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਉਸਤੋਂ ਰਹਿ ਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਇਆ ।ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ । ਸ਼ਰਬਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ।

-----

ਬਚਪਨ ਦੇ ਬੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਾਂਝ ਵਧਣੀ ਸੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ।ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਨ । ਕੋਈ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਫੇਰੀ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ।ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੱਟੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਡਾਕਟਰ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਜਿਆਦਾ ਸਾਂਝ ਜਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਈ ।ਇਹਨਾਂ ‘ਚੋਂ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਹਲੜ ਸਨ । ਟੇਢੀਆਂ ਪੱਗਾਂ, ਧੂਹਵਾਂ ਚਾਦਰਾ, ਮੂੰਹ ‘ਚ ਜ਼ਰਦਾ, ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਤਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਠੇਕੇ ਤੇ ਅੱਡਾ ।ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਦਾ ਰਿਜ਼ਲਟ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦਾਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ।ਸਿਰ ‘ਚ ਜਦੋਂ ਫੁਲਝੜੀਆਂ ਚਲਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ।ਫਿਰ ਇੱਕ ਅੱਧੀ ਸਿਗਰਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ।ਤੇ ਫਿਰ ਤਾਂ ਟਿਕਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ ।ਦਿਨੇ ਗੋਲੀਆਂ, ਤਾਸ਼, ਜੂਆ, ਅਫੀਮ ਸ਼ਾਮੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਹੋ ਹੀ ਲੱਛਣ ।ਉਹਨੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦਿਆਂ ‘ਉਹਨਾਂ’ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

----

ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ ਫਰਕਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੇ । ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ‘ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ।ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੁੱਲ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਿਕਵਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ।

ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੀਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ।ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੀਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ।ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਲਾ ਕਰਦੇ ।ਤੇ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀ ...ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਲੇ ਵਧਦੇ ਗਏ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵੇਖੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਡੱਕਿਆ ਘਰ ਵੜਿਆ ਸੀ ।ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਥਰੂ ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ ।

ਪਿੰਡ ਦੀ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ‘ਚ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ ।ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰਾਬਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਤੱਤੀ ਤੱਤੀ ਪੀ ਕੇ ਪਿਆ ਰਹਿਣਾ ।ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀਂਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿਣਾ ।ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੜੀ ਲੱਥੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਸਨੂੰ।ਕਿਤੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਵ੍ਹੇ ਉਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸੀ।

----

ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ।ਪਰ ਪੁੱਤ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਮੌਜ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਕਦੀ ਕਦੀ ਮਾਂ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਹਿਬਤਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਲਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ।ਇਹੋ ਸੋਚਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਹਰਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਵਰਜਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ? ਪਰ ਫਿਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਜੀਣ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਖਿਆਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਜੇ ਉੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਜਰੂਰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਦਾ।ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ।

ਮਾਂ ਭਰਾ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਪੁੱਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਕੇ ਰੋ-ਰੋ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ।ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਸੁੱਖੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ। ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ।ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੀ ਕਾਲਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

-----

ਮਾਂ ਕਹੇ ਵੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਹੇ ।ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ ਹੀ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਘਰ ਪਰਤਦਾ ਸੀ ।ਮਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਘਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।ਉਹ ਚੱਤੋ ਪਹਿਰ ਇਹੋ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਇਹੋ ਇਕੱਲਾ ਤਾਂ ਸੀ ਜਿਸਤੇ ਸਾਰਾ ਘਰ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਨਿਕਲਿਆ? ਕਿਉਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਘਰ ਤੀਕ ਪੁਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ?

ਮਾਂ ਸੋਚਦੀ ‘ਅਹੀ ਜੀ ‘ਲਾਦ ਤੋਂ ਉਹਨੇ ਕੀ ਲ਼ੈਣਾ ਸੀ ।ਨਿੱਜ ਹੋਇਆ ਐਦੂੰ ਨਾ ਹੀ ਜੰਮਦਾ।ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੀ ਅਹੀ ਜੀ ਉਲਾਦ ਤੋਂ ।ਜਿਹਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹੀ ਦੀ ਨੀਂ ਲੱਥੀ ਦੀ ਨੀਂ।’

ਭੈਣ ਬੀਮਾਰ ਹੋਈ ਸੀ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਭੈਣ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ

ਮਾਮਾ ਢਿੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵੀ ਨਾਨਕੇ ਹਨ।

----

ਆਖਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ।ਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵਸੀਲਾ ਕਰੇ ।ਉਸਨੂੰ ਇੰਝ ਘਰੇ ਵਿਹਲਾ ਰਹਿ ਕੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।ਤੇ ਨਾਲੇ ਵਿਹਲਾ ਰਹਿ ਕੇ ਘਰੋਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੇਰ ਤੀਕ ਖਾ ਸਕਦਾ ਸੀ । ਨਾਲੇ ਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵੱਡੇ ਉਸਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ।ਮਾਂ ਰੋ ਪਈ ਸੀ ।

ਉਹ ਇੱਕ ਟੱਕ ਪੱਥਰ ਬਣਿਆ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ।

ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਉਸਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਲਹਿ ਗਈ ।

ਉਹ ਚੁੱਪ ਕੀਤਾ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਗਿਆ ।

ਰਾਤੀਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋ ਘੱਟ ਪੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖ ਮਿਲਾਉਣ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਜੀਅ ਨਾਂ ਕੀਤਾ ।ਉਸਨੇ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਭਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਾ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਸਗੋਂ ਸਿੱਧਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਬੈਠਿਆ।ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਬਹਿ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ‘ਚ ਆ ਪਿਆ ।

ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਲਾਗਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਿੰਡ ‘ਚ ਉਹ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਆਸਾਮੀ ਨਿਕਲਦੀ ਤਾਂ ਫਾਰਮ ਭਰ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ।

ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਨਾ ਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੀ ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਸੱਖਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਪਰਤਦਾ।

----

ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਦੱਸਦਾ ਮਾਂ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ।ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਸਿੱਧਾ ਬੋਲਦੀ।ਪਰ ਉਹ ‘- ਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਕੇ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ‘ਚ ਹੋਈ ਆਪੇ ਕੰਮ ਬਣਜੂ।’ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾ ਦਿੰਦਾ।

ਪਰ ਇੰਝ ਵੀ ਭਲਾ ਭੈੜੀਆਂ ਬਹਿਬਤਾਂ ਛੁੱਟਦੀਆਂ ਨੇ।

ਉਸਨੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ‘ਚ ਜਾਣਾ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰੇ ਸੱਦਣ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਠੀਕ ਸੀ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ।ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਜਦੋਂ ਮਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਕੇ ਘਰੋਂ ਹਾਕ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ।

ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਖੇਤ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ।ਦਿਨੇ ਉਸਨੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉੱਥੇ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਕੁੱਝ ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਕਿ ਚਲੋ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਹੀ ਪਿਆ ।

ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਊੜੀਆਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਮੱਠੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।ਤੇ ਉਹ ਸੁੱਖੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।

ਉਹ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰੁੱਝ ਗਿਆ।

ਭਰਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ।

ਮਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ।

ਪਰ ਉਹ ਉਦਾਸ ਸੀ।ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦਾਰੂ ਪੀਤੀ ਦੇ ਲੋਰ ਵਿੱਚ ਘਰੇ ਹੱਸਦਾ ਖੇਡਦਾ ਨਾ ।ਸਗੋਂ ਖੇਤੋਂ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ‘ਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ।

ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨੀ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਫੂਕਦਾ, ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦਾ ਵੱਡੀ ਰਾਤ ਤੀਕ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ।

----

ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਫਾਰਮ ਭੇਜਣੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ।

ਪਰ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਉਸਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਵਾ ਹੁੰਦਾ ।

ਉਸਤੋਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਕ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ।

ਉਂਝ ਉਹ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਢੀਠ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।ਜਦੋਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਸੀ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ।ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਹੀ ਹੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ।

ਆਖਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਮਿਲਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ।ਤੇ ਦੂਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੇ।ਬਚਪਨ ਦਾ ਮਿਲਨ ਤਾਂ ਹਾਸਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਨ ਸੀ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਮਿਲਨ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਦਾ. . ਹੁਣ ਮਿਲਨ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਮਿਲਨ ਸੀ ਸ਼ਿਕਵਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਨ ਸੀ ।

----

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਦੀ ਛਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਰੇਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ।

ਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਈ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਕਦੋਂ ਮਿਲੂ ?

ਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸੁੱਖੀ ਦੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਬਹਿਬਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਉਸਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇ ਰੋਈ ਸੀ ।

ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ?ਆਖਰ ਉਹ ਕਿਉਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਏਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਲਾਬ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ।ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਭਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ।

----

ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਘਰ ਹੁੰਦਾ ।ਸ਼ਰਬਤੀ ਆਉਂਦੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਤੱਕਦੀ ਤਾਈ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਤੱਕਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ ।ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਉਹਲਿਆਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤਾਂ ਸਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਪਗਡੰਡੀ ਤੇ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ।

ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜਾ ਕੁੱਝ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ।ਪਰ ਉਦੋਂ ਵਾਲੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੋਲ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਅਜਨਬੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ?

ਉਂਝ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੋਂ ਵੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਪਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਉਸ ਕੱਲਰ ਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ ਜੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਿਲ਼ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ।ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦਰਿਆ ਬਣਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਲੀਕ ਉਸਤੇ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਤੱਤਪਰ ਹੋ ਉੱਠਦੇ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਹਉਕੇ ਤੇ ਸ਼ਿਕਵੇ ਉਸਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਚਿਪਕ ਗਏ ਸਨ ।

ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਉਮਰ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ।

*********************

ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।

ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ – ਕਾਂਡ - 4

2009-03-22T14:07:00.000-07:00

ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਨਾਲ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਫਾਸਲਾ ਤਹਿ ਕੀਤਾ।

ਦਸਵੀਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਪਿੰਡ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ।ਪਰ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਮਾਮੇ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਥੇ ਸਾਰਾ ਹੀ ਮਾਹੌਲ ਵੱਖਰਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹਰ ਪਲ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦੀ ।ਉਹੀ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਤੋਤਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ।

----

ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਝਿਜਕ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਮ ਸੀ । ਇਸ ਵਾਰ ਸ਼ਰਬਤੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਈ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕੇ ਹੀ ਸਨ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲੇ ਸਨ।ਪਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲਫਜ਼ ਪੌੜੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਟੈਰੀਕਾਟ ਦੀ ਪੈਂਟ, ਪੋਲਿਸਟਰ ਦਾ ਕਮੀਜ਼, ਹਰੀ ਪੱਗ ਅਤੇ ਪੈਰੀਂ ਬੂਟ ਪਾਈ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਫੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ ।

ਸਾਫ ਗੁਲਾਬੀ ਸੂਟ,ਪੈਰੀ ਚੱਪਲਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਚੁੰਨੀਂ, ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਈਆਂ ਲਾਈ ਸ਼ਰਬਤੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਰਸੋਈ ‘ਚ ਬੈਠੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹਨੀਂ ਪੈਰੀ ਹੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ।

ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਹੱਥ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੋ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖੀ ਆਵੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾ ਨਾ ਜਾਵੇ ।

----

ਉਸਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਨਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨੀਂ ਪੈਰੀਂ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੁਬਾਰੇ ‘ਚ ਜਾਕੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਮੂਧਾ ਡਿੱਗਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਮਿਲਣ ਆਈ ਤੇ ਉਹ ਮੌਜ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਕੀਤਾ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ।ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰੇਤ ਸੀ ਇਹ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ ‘ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਠੀਆਂ ‘ਚ ਭਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।

ਉਸਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਨਾ ਰਹਿ ਹੋਇਆ ।ਤੇ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸਾਝਰੇ ਹੀ ਘਰੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਇਆ ।

ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਚਾਨਣ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜਿਓਂ ਹੋ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ।

ਚਾਨਣ ਏਨਾ ਸਾਫ ਸੀ ਕਿ ਤੱਕਦੇ ਤੱਕਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਚਿਹਰਾ ਬਣਕੇ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ।

----

ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ । ਇੱਕ ਦੋ ਦੋਸਤ ਸਨ ਉਸਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਹ ਹੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੌ:ਚਾਹਲ ਸੀ ਕਿ ਕਲਚਰਲ ਰੁਚੀਆਂ ਲਈ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਸੀ ।

ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਛਪੀ ਤਾਂ ਰੂਪੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਗਈ ।

-‘ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਮੈਡਮ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਾਰੀ ਲਕੀਰ ਦੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ।’ ਉਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ।

-‘ਹੂੰ ……ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਇਰ ।’ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੱਤਕ ਹੋਈ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ ਤੇ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰ ਗਈ ।

----

ਕਾਲਜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਸਾਲ ਰੂਪੀ ਨੇ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਮਹਿਕਾਂ ਖਿਲੇਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਆਂ ਪਰ ਉਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ‘ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਸਕਿਆ ।

ਕਾਲਜ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਤੀਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਧੀਆ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਸਪੀਕਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਰ ਓਧਰ ਰੂਪੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਉਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਧੂੜਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਉਸ ਉਪਰ ਕਰਿਝਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ।

-‘ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਰਵ੍ਹੇ ਪਰ ਪਾਣੀਂ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਫਿਰ ਵੀ ਬੀਤੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।’ ਵਿਦਾਇਗੀ ਵੇਲੇ ਕਹੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਿੰਮ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਉਹ ਵੇਲਾ ਆ ਖੜ੍ਹਿਆ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੇਟੀ ਹੇਠ ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਪੀਆਂ ਲੁਕੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚਲੀ ਨਿੰਮ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਂਹ ਅਤੇ ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਜ ਦੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

----

ਉਸਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਹੋਰ ਸਟੇਜ ਤੇ ਨਾ ਖਲੋਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨੀਂ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਫੋਟੋ ਕਰਵਾਏ ਸਾਈਕਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਆਇਆ ।ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਪਿੰਡੋਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਲਿਖਵਾਈ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਦੇਵ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਪਈ ਸੀ ।ਦੇਵ ਉਸਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਕਦੇ ਕਦਾਈ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ -ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਬੀਮਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਪੇਪਰਾਂ ‘ਚ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਸਨ ।ਉਹ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਹੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ।ਅੱਡੇ ਤੇ ਉਤਰਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਪਿਉ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ।

-‘ਚਾਚਾ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸ਼ਰਬਤੀ ?’ ਉਸਨੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਦੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ।

-‘ਢਿੱਲੀ ਓ ਈ ਐ ਭਤੀਜ ਹਲੇ ਤਾਂ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।’ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਪਿਉ ਉਸਦਾ ਮੋਢਾ ਪਲੋਸਦਾ ਬੋਲਿਆ ।

-‘ਮਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ।’

-‘ਹਾਂ ……ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਐ ।ਫੇਰ ਵੀ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਕੱਠੇ ਰਹੇ ਓਂ।’

ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਬਾਪ ਗੀਝੇ ‘ਚ ਹੱਥ ਪਾਉਂਦਾ ਲਮਕਾ ਕੇ ਜਿਹੇ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ

ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ਤੇ ਉਂਝ ਉਸਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਜਿਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲਈ ਸੀ ।

-‘ਲੈ ਚਾਚਾ, ਪੈਸੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਐੈ ਹੋਰ ਲੈ ਜਾ ।’ ਤੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਨਾਂਹ ਨਾਂਹ ਕਰਦਾ ਉਸਨੂੰ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਫੜਾਕੇ ਸੁੱਖੀ ਘਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ।

----

ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੱਖੀ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਗਿਆ ।ਉਹ ਮੰਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਏ ਸਟੂਲ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਕਵਾ ਤੱਕਿਆ ।

ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਚੋਂ ਜਿਹੜਾ ਚਿਹਰਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਇਹ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ,ਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਝੀਲ ਤੱਕਣੀ ਚਾਹੀ ਸੀ ਇਹ ਉਹ ਝੀਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ।

ਉਸ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਜਿਹੀ ਪਾ ਲਈ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਪਾਸਾ ਪਰਤ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ ।

ਮਾਂ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ ਕਿ ਚਲੋ ਭੈਣ ਭਾਈ ਮਨ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰ ਲੈਣਗੇ ਕੱਲਿਆ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਡਰ ਐ।

ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਔੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਹ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਂ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ । ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਮੁੜਿਆ ਸੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਗਿਆ ।

-‘ਸੁੱਖੀ ਤੂੰ ਠੀਕ ਠਾਕ ਰਹਿਨੈ ਨਾਂ ?’ਆਖਰ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਚੁੱਪ ਤੋੜੀ ।

-‘-------।’ਸੁੱਖੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸੁੱਕੀ ਨਦੀ ‘ਚ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ ।

-‘ਸੁੱਖੀ ------।’ਸ਼ਰਬਤੀ ਰਜਾਈ ‘ਚੋਂ ਹੱਥ ਕੱਢਦੀ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਝੰਜੋੜਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ।

-‘ਹਾਂ, ਸ਼ਰਬਤੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਦੇ ।’ ਮੈਂ ਈ ਘਟੀਆ ਬੰਦਾਂ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤਾ ਮੁੜਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ------।’ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟਕੇ ਫੜ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਿਆ ਸੀ ।

-‘ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਆ ਗਿਐਂ ਨਾ ਤੂੰ, ਮੈਂ ਪਰਸੋਂ ਚੌਥੇ, ਤਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਬਈ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਦੇ ਮੈਨੂੰ ।’ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

-‘ਕੋਨੀਂ ਪੁੱਤ ਰੋ ਨਾ, ਰੱਬ ਹੁਣ ਇਹਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੂਗਾ ।ਡਾਕਦਾਰ ਆਂਹਦਾ ਸੀ .. ਬਈ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੀ ।’ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੁੱਧ ਫੜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਪਰਤ ਗਈ ।

ਪਰ ਉਹ ਕੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਖਬਰੇ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਉੱਛਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੰਢੇ ਖੋਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਹਨ।

-‘ਤਾਈ ਨੇ ਫੇਰ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਿਆ ਤੈਨੂੰ।’

-‘ਨਹੀਂ, ਲੱਧੜਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤੋਂ ਚਿੱਠੀ ਪੁਆਈ ਸੀ ।’

-‘ਊਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਤਕੜਾ ਰਹਿਨੈਂ ਨਾ ।’

-‘--------।’ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਇਹ ਦੱਸ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਕੜੇ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ।

-‘ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਹੀ ਜੀ ਚਲਦੀ ਐ ਤੇਰੀ ?’

-‘ਵਧੀਆ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਐ ।’

-‘ਹੁਣ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਰਹਿਕੇ ਜਾਏਂਗਾ ਨਾ ?’

-‘ਨਹੀਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਪੇਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਆਲੇ ਐ।ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਦੇਵ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਨ ਸਾਰ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਈ ਪਤਾ ਲੈਂ ਆਵਾਂ। ਕੇਰਾਂ ਪੇਪਰ ਦੇ ਆਵਾਂ ਫੇਰ ਬੱਸ ਪਿੰਡ ਈ ਆਜੂੰ।

-‘ਊਂ ਸੁੱਖੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਮਾਂ ਈ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੋਮੇਂਗਾ।

----

ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲ੍ਹ ਘੁੱਟ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਉੱਠ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ।

ਬੂਹੇ ਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀਆਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਉਸਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈ ।ਤੇ ਉਹ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮ ਪੁੱਟਦਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ।

-‘ਅੱਛਾ ਸ਼ਰਬਤੀ ਜਦੋਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ ਓਦਣ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਦੇਈਂ ।’ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਬਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ।

ਉਹ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਠੀਕ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀ ਹੱਸਕੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਧੁੱਪ-ਛਾਂ ਚੱਖਣ ਲਈ ਉਂਗਲੀ ਲਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਿਆ।

**********************************

ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ!

ਆਖਰੀ ਪਹਿਰ - ਕਾਂਡ - 3

2009-03-15T12:26:00.000-07:00

ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਸ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ .. .. ਵਿੱਛੜ ਗਏ।

ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ ਬੋਲੇ ਬੋਲ ਹੁਣੇ ਹੀ ਝੂਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ।ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਵੇਂ ਅਡੋਲ ਪਈ ਸੀ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੀ ਪੜ੍ਹਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੀ । ਵਿਛੜਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੜੇ ਰੋਏ ਸਨ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸੁੱਖੀ ਕੋਲ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇਗੀ ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਬਤੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੱਠਿਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਾ ਦੇਵੋ।

ਪਰ ਮਾਪੇ ਸਨ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਰਹੇ ਸਨ.. ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ।

ਬੱਚੇ ਕੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਿ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵੀ ਪੌਣ ਦੇ ਰੁਕੇ ਰਹਿਣ ਤੀਕ ਹੀ ਵਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

----

ਘਰੋਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਤੇ ਰੇਤ ‘ਚੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਿੱਪੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੇਟੀ ਹੇਠ ਵੜਕੇ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ।

ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਬਾਪ ਦੀ ਅੱਖ ਚੁਰਾ ਕੇ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਬੀਅ ਅਤੇ ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਅ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚਲੀ ਨਿੰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਦੱਬ ਦਿੱਤੇ ।

ਅਜੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆਸ ਬਾਕੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਕੇ ਇਹਨਾਂ ਬੀਆਂ ਅਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣਗੇ ।

ਪਰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹੋ ਬੀਅ ਥੋਹਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਇਹੋ ਟੁੱਟੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਮੱਚਕੇ ਰੰਗ ਵਿਹੂਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ।

ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਖੀ, ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਰਿਹਾ ।

ਤੇ ……ਸ਼ਰਬਤੀ, ਸੁੱਖੀ ਦਾ ਰਾਹ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ ।

ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁੱਤੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੀਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਝਾੜਦੇ ਹੋਏ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਗਏ ।

ਕੋਲੋਂ ਕੋਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮੌਕੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਮੋੜ ਲਿਆ ਸੀ ।

ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿਣਾ।ਸੁੱਖੀ ਦਾ ਬੱਸ ਇਹੋ ਇੱਕ ਕੰਮ ਸੀ।

ਉਸ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੁਲਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉੱਠਕੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ ਸੀ ।

ਮਾਮਾ, ਮਾਮੀ, ਨਾਨੀ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਪਰ ਉਹ ‘ਜਾਨਾਂ-ਜਾਨਾਂ ’ ਕਹਿਕੇ ਫਿਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ।

----

ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ।ਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਰਬਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ।ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਸ ਨਾਲ ਪੀਚੋ ਬੱਕਰੀ ਖੇਡ ਸਕਦੀ ਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਨਹਿਰ ਤੇ ਸਿੱਪੀਆਂ ਚੁਗਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ । ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ।

ਇਹੋ ਤੋਤਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦਾ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਕੋਠੇ ਨੂੰ ਚੜਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ।ਨਾਨੀ ਮਾਂ ਬੀਹੀ ਵਿੱਚ ਹਾਕਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ ।ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿੱਥੇ ਬੈਠਾ ਹੈ ? ਤੇ ਕੌਣ ਉਸਨੂੰ ਹਾਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ?

-‘ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨੀ ਲੱਗਦਾ ਇਹਨੂੰ ਜਾਕੇ ਅਜੇ ਮਿਲਾ ਲਿਆਇਆ ਕਰੋ ।’ ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ।ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਾਮੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਫ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ।ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਕੌਣ ਸੀ ।ਮਾਂ ਬਾਪ ਤੇ ਭਰਾ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਮੀ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਘਰ ਤੇ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਹੀ ਉੱਠਕੇ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।

----

ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਾਮਾ, ਮਾਮੀ ਜਾਂ ਨਾਨੀ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਸ ਇਹੋ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ।ਕੀਹਦੇ ਨਾਲ ਜਾਕੇ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਕੀਹਨੂੰ ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ ਖੇਡਣ ਲਈ ਹੋਕਰਾ ਮਾਰੇਗਾ।

ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਥੇ ਵੀ ਵਰ੍ਹੇ ਸਨ ।ਤੇ ਉਹ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਸੀ ।

ਉਹ ਅੱਠਵੀਂ ਕਰ ਗਿਆ ।

ਮਾਮੇ ਮਾਮੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਸੁਆ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਮੱਲੋ ਜ਼ੋਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਮਿਲਾਉਣ ਤੁਰ ਪਏ।

ਉਹ ਉਪਰਿਆ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਘਰੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੱਲੀਆਂ ਸਨ ।

ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ।

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਭੱਜੀ ਭੱਜੀ ਮਗਰੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਵੜੀ ।ਇੱਕ ਦਮ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕੀ, ਸੁੱਖੀ ਵੱਲ ਝਾਕੀ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲਈ। ਸੁੱਖੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਆਪਣੀ ਮਾਮੀ ਕੋਲ ਹੀ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਗੂੰਠੇ ਦੇ ਨਹੁੰ ਚੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

-‘ਨੀ ਨਿੱਤ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸੁੱਖੀ ਕਿੱਦੇਂ ਆਊਗਾ ।ਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣੀ ਐ ।’ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁੱਖੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਫੜਾਉਂਦੀ ਬੋਲੀ ।

-‘ਲੈ ਫੜ ਤੂੰ ਵੀ ਪੀ ਲੈ ।’ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਲਾਸ ਲਿਆ ਫੜਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਸੁੱਖੀ ਹੁਰਾਂ ਆਲੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾਂ ਆਲੇ ਪਾਸੇ ਬਹਿ ਗਈ । ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਝਾਕੇ ਤਾਂ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣ- ‘ਆਪਾਂ ਅੱਧਾ ਅੱਧਾ ਕਰਕੇ ਪੀਵਾਂਗੇ ।’

ਸ਼ਰਬਤੀ ਵੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਵੀ ।

ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਮਾਂ ਮਾਮੇ, ਮਾਮੀ ਮੂਹਰੇ ਪੀਹੜੀ ਡਾਹੀ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ।

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗਿਲਾਸ ਧਰਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ।

ਸੁੱਖੀ ਵੀ ਉਠਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ।

-‘ਤੂੰ ਪਾਸ ਹੋਗੀ ।’ ਸੁੱਖੀ ਸਿੱਲ੍ਹੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ।ਉਸਦੇ ਤੇੜ ਨਿੱਕਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੁਰਸ਼ਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੈਂਰੀ ਸੈਂਡਲ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ

-‘ਹਾਂ .. ਤੂੰ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ।’ ਹੁਣ ਸ਼ਰਬਤੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਖੀ ਵੱਲ ਸੀ ਉਸਦੇ ਪਾਪਲੀਨ ਦੀ ਛੋਟੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜਤੀ ਤੇ ਸਲਵਾਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਪੈਰੀਂ ਉਹਦੇ ਨਾਈਲਾਨ ਦੀਆਂ ਚੱਪਲਾਂ ਸਨ ।ਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੁੰਨੀ ।

-‘ਤੇਰੇ ਕਿੰਨੇ ਨੰਬਰ ਨੇ ?’

-‘ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਜਾਮੇਂਗਾ ਕਿ ਨਾਂ, ਫੇਰ ਦੱਸੂ?’ ਬੀਤੇ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਉਸਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਖਹਿ ਕੇ ਲੰਘੀ ।

-‘ਲੈ ਘਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੁਣੀਂ ਵਗ ਚਲਦੇ ਆਂ ।’ ਸੁੱਖੀ ਉਧਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ।ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ।

-‘ਨੀ ਬੇਬੇ ਸੁੱਖੀ ਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ।’ ਉਹ ਘਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਉੱਛਲ ਪਈ ।ਅਤੇ ਭੱਜੀ ਭੱਜੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਖੜੀ ।

----

ਸ਼ਰਬਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖੀ ਦਾ ਸਿਰ ਪਲੋਸਿਆ, ਬੁੱਕਲ’ਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ ।

ਸ਼ਰਬਤੀ ਕਾ ਘਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਸੁੱਖੀ ਕਿਆਂ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਬੈਠਕਾਂ ਪਾ ਲਈਆਂ ਸਨ । ਸ਼ਰਬਤੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਪਿੰਡ

ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਜੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ।ਬਾਪ ਨੇ ਘਰ ਗਾਈਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਜੀਆਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।

ਪਰ ਸੁੱਖੀ ਕਿਆਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਚੋਖੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ,ਕੀ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਮਝ ਸੀ ਤੇ ਕੀ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸੀ ।ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਖਿੱਲਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ।

-‘ਤੂੰ ਨੌਮੀਂ ‘ਚ ਲੱਗੇਂਗਾ ?’ਸ਼ਰਬਤੀ ਬੋਲੀ

-‘ਹਾਂ ---ਤੂੰ ----?’ ਸੁੱਖੀ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਬੋਲੀ ਬੋਲੀ ।

-‘ਮੈਂ ਵੀ ਲਗੂੰਗੀ ।’

ਤੋਤਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਪੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਲੁਕੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰੀਂਹ ਤੇ ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਅ ਕਿੱਥੇ ਦੱਬੇ ਪਏ ਸਨ ।ਨਾਲੇ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਹਿਗੇ।

ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁੱਖੀ ਆਪਣੀ ਮਾਮੀ ਨਾਲ ਪਰਤ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਰਤ ਗਈ ।

ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨ ਜੋ ਸਭ ਕਾਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਗਿਆ ਸੀ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਕ ਬਣ ਬੈਠਾ ।

**********************

ਤੀਜਾ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ – ਅਗਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ!